migawki z przeszłości: Żydzi na Stołczynie w 1946 r.

To chyba najbardziej nieoczekiwany wątek powojennej historii Stołczyna, na jaki się ostatnio natknęłam. A wszystko dzięki jednej z obserwatorek na Instagramie (@aga_fra_vik), która mnie na tę historię naprowadziła.

ŻYDZI NA STOŁCZYNIE W 1946 r.

Okazuje się, że przez kilka miesięcy 1946 r. przewinęło się przez Stołczyn około 3 tysięcy żydowskich repatriantów, a niemal 2 tysiące z nich przez tych kilka miesięcy nawet na Stołczynie mieszkało.

STOŁCZYN – PRZYSTANEK DLA REPATRIANTÓW

Wobec faktu, że mosty na Odrze były zniszczone, ustalono, że transporty repatriantów w maju 1946 r. będą wysadzane na trasie kolejowej, w tym na Stołczynie. I tak, na stacji Szczecin-Glinki w maju-czerwcu 1946 r. w trzech transportach znalazło się około trzech tysięcy Żydów. Dla dużej grupy było to jedynie miejsce przesiadkowe, jednak dwa tysiące z nich, głównie chorzy i słabi, osiedliło się na Stołczynie, organizując tutaj swój byt.

KOMITET ŻYDÓW POLSKICH W STOŁCZYNIE

A informacje o tych wydarzeniach znajdują się w wydawanym w Szczecinie czasopiśmie „Tygodnik Informacyjny. Organ Wojewódzkiego Komitetu Żydów Polskich w Szczecinie”. Znajdziemy tam korespondencję ze Stołczyna, z masą konkretnych wieści.

11 czerwca 1946 r.. został powołany Komitet Żydów Polskich w Stołczynie, z Wydziałem Produktywizacji, który badał możliwości podjęcia pracy w lokalnych fabrykach oraz organizował spółdzielnie. Już 27 czerwca 30 osób zaczęło pracę w spółdzielni krawieckiej o nazwie „Spółdzielnia Repatriantów”. W planach było powstanie spółdzielni piekarzy oraz szewców. Poza tym pracę znalazło 50 osób na hucie, 24 w porcie, 15 w cegielni, 7 w papierni, 42 na roli (stan na lipiec 1946). Działały też dwa kibuce.

TOWARZYSTWO OCHRONY ZDROWIA

Od 13 czerwca 1946 r. funkcjonowało Towarzystwo Ochrony Zdrowia (TOZ). Pracował tu lekarz, dr Roller. TOZ miał problemy z aprowizacją potrzebnych leków, bo były one ogromne. Niech świadczy o tym fakt, że kuchnia ludowa wydawała 800 obiadów dziennie najbardziej potrzebującym, a do tego codziennie było wydawanych 300 racji żywnościowych dla dzieci do 13 lat.

SZKOŁA I PRZEDSZKOLE

Społeczność żydowska w Stołczynie zorganizowała równie 4-klasową szkołę, w której uczyło się około pięćdziesięcioro dzieci. Działało też przedszkole.

KRÓTKI EPIZOD

Wszystko to jednak na krótki czas. W miejskim Komitecie Żydowskim pojawił się nieznany mi konflikt personalny, który zdaje się, że rzutował na działalność Komitetów Regionalnych, w tym na stołczyński. Jego echa są widoczne już w artykule z sierpnia 1946 r. („Wielką aktywność wykazuje w swej pracy miejski wydział produktywizacji w przeciwieństwie do rejonowego wydziału w Stołczynie”). Przyczyną tej mniejszej efektywności wydziału regionalnego, jak się wydaje, były problemy finansowe. Fundusze z Komitetu Miejskiego były niewystarczające i o to zapewne trwały spory.

W efekcie jesienią doszło do likwidacji w Stołczynie Komitetu Żydowskiego, a tym samym osiedla żydowskiego. Ciężar osadnictwa na Północy przeniósł się do Żelechowej.

NIEWIADOME

Wiele w tej historii jest dla mnie niewiadomych. Gdzie mieściła się ta szkoła i przedszkole? Gdzie był żydowski ośrodek zdrowia? Ile osób zostało na Stołczynie pomimo likwidacji Komitetu? Bo domyślam się, że przynajmniej część z tych, którzy znaleźli pracę w miejscowym przemyśle. Z dokumentów Komisariatu Dzielnicowego mamy tylko jedno nazwisko żydowskiego właściciela dwóch sklepów. Zagadką jest też to, że w dokumentach Komisariatu Dzielnicowego o tym epizodzie nie ma ani słowa (!), choć z 1946 r. mamy kilkadziesiąt dokumentów. Wątek ten z pewnością będę jeszcze badała.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Create a website or blog at WordPress.com Autor motywu: Anders Noren.

Up ↑

%d blogerów lubi to: