Jakiś czas temu pomyślałam, że to już jest chyba ten moment, żeby zająć się stołczyńskimi kamienicami, adres po adresie. Do tej pory analizowałam zabudowę mniejszymi odcinkami – ulicami, osiedlami, poszczególnymi domami zajmując się dość wybiórczo. Tymczasem, przeprowadzka do poniemieckiego Domku, uświadomiła mi, że absolutnie każdy historyczny budynek Stołczyna zasługuje na swoje pięć minut. Serię nazywam Kartotekami Kamienic. Na pierwszy ogień – mój rodzinny dom – kamienica to to nie jest, raczej kamieniczka. Dom przy Nad Odrą 49.
Nad Odrą 49
To bardzo charakterystyczny piętrowy dom wielorodzinny z wysokimi, dość stromymi schodami od ulicy i dwoma obszernymi przedogródkami. Jego architektura jest jakby zupełnie odmienna od otaczających go typowych kamienic czynszowych z przełomu XIX i XX w. Wiele wskazuje na to, że jest jednym z najstarszych, jeśli nie najstarszym budynkiem, na tym odcinku ulicy Nad Odrą.
Mapy
Dwa niemal bliźniacze domy, Nad Odrą 49 i 51 pojawiają się na mapie z 1894 r. Nie ma ich jeszcze na mapie z 1877 r., więc musiały zostać wybudowane pomiędzy 1877 a 1894 r.
Podoba Ci się ten tekst? Możesz to okazać stawiając wirtualną kawę.
Oba domy są widoczne na wielu przedwojennych zdjęciach, zwykle jednak z oddali, ale proszę zerknij na dwa przykłady, na których widać oba – podobne do siebie, a jednocześnie zupełnie inne niż otaczające je kamienice:
Niski, piętrowy dom z ul. Nad Odrą 51, został zastąpiony dwupiętrową modernistyczną kamienicą w latach 30 (poświęcę jej osoby wpis, o ile ta seria się spodoba), a interesujący nas dom przy Nad Odrą 49 ostał się do naszych czasów.
Co ciekawe – za domem nr 49 dostawiony stał z tyłu jeszcze jeden budynek, który widoczny jest zarówno na mapie z 1921 r., jak i fotografiach z tego czasu, robionych z wysokości ulicy Kościelnej. To stary ceglany szalet, który zastąpiono w końcu XX wieku nowym – betonowym. Pamiętam go jeszcze jak przez mgłę.
Książka adresowa
Dzięki książkom adresowym można spróbować dowiedzieć się, kto w danym domu mieszkał. Stołczyn pojawia się w nich od 1904 r., ale dopiero od 1909 r. mamy spis ulic i mieszkańców. Zatem budynek przy obecnej Nad Odrą 49 to był najpierw Steinstrasse 11. Co ciekawe w tym domu jest 6 mieszkań, a w książce adresowej z 1909 r. mamy trzy mieszkania na parterze, dwa na piętrze. Właścicielką domu wg książki adresowej z 1909 r. była pani M. Kootz. Oprócz niej na parterze mieszkał W. Schult – robotnik i F. Maloneit – marynarz. Na piętrze mieszkało dwóch kolejnych robotników – W. Albrecht i O. Boehnke.
Już w 1910 r. pojawiają się nowe informacje. Dowiadujemy się, że pani Kootz była wdową. Pojawiło się dwóch nowych mieszkańców – na piętrze zostało zasiedlone trzecie mieszkanie przez kolejnego robotnika H. Reinke. A na parterze pojawia się pan B. Kleist – kupiec.
W 1911 r. na parterze zamiast robotnika Schulta zamieszkuje W. Kraemer. W 1912 r. musiała umrzeć wdowa Kootz, bo w następnym – 1913 r. – pojawia się nowy właściciel domu – O. Kootz, a w 1914 r. znika z parteru kupiec Kleist (możemy przypuszczać, że mieszkał z wdową). Natomiast profesją kupiecką zajął się H. Reinke z piętra.
Kolejne lata to różne rotacje wśród mieszkańców, stali byli właściciel Kootz i marynarz Maloneit. W 1917 r. na parterze zamieszkał murarz, a piwnicę, a potem mieszkanie na parterze, zajął rzeźnik – K. Hirsch. W 1918 r. właściciel O. Kootz zostaje opisany zawodem – rybak, co naprowadza nas na rodzinę właścicieli – to najpewniej jedni z rdzennych mieszkańców wsi rybackiej Kraśnica, ale o tym niżej!
W 1921 r. rzeźnik Hirsch zostaje opisany jako inwalida, potem widnieje jako robotnik, więc zapewne wydarzyło się coś, że nie mógł dalej być rzeźnikiem. Na jeden rok zmienia się zapis nazwiska marynarza na Malloneid, potem wraca wcześniejszy zapis – Maloneit. Przez całe niemal lata 20. XX w. mieszkańcy domu byli stali:
W 1930 r. pod tym adresem pojawia się monter A. Barth, a przy Maloneit – dookreślenie zawodu – sternik. Od 1929 r. mieszkała w domu też kolejna wdowa – Th. Nehmer.
W 1932 r. wprowadził się robotnik o nazwisku W. Dittmer – ze znanego stołczyńskiego rodu. W 1934 r. ulica zmienia nazwę na Goeringstrasse, ale dopiero w 1938 r. zmienia się numeracja i teraz dom nr 11 staje się tym, co znamy, czyli numerem 49. Skład osobowy mieszkańców powiększa się o panienkę Kootz w 1937 r.
W trakcie wojny, do ewakuacji, w domu mieszkały te same osoby.
Kootz
Jak wyżej napisałam, właściciele domu przy ul. Nad Odrą 49 parali się rybactwem, czego dowiadujemy się z książek adresowych. Co to nam mówi o tym domu? Ano, jeśli tak, to z pewnością była to jakaś stara rodzina rybaków ze wsi Kraśnica, z czasów znacznie odleglejszych niż XX wiek. I faktycznie – dostępne są mapy katastralne z czasów budowy linii kolejowej, na których pojawia się trzech właścicieli ziem w rejonie obecnej ulicy Fabrycznej i Kolejowej za przejazdem na Fabryczną, o nazwisku Kootz. Ziemie te z pewnością w okolicach 1890 r. zostały wykupione od nich na cele budowy trasy. To z kolei zawęża nam czas powstania domu, o którym dzisiaj piszę, bo został wybudowany zapewne po tej transakcji, a przed 1894 r. kiedy to pojawia się na mapie.
Jak się okaże w kolejnych wpisach, to była dość powszechna reguła, że dawni rybacy Kraśnicy i Glinek, w momencie sprzedaży ziem pod budowę kolei, stawiali dom lub kamienicę czynszową, stając się mniejszymi lub większymi rentierami. Stąd większość kamienic wzdłuż ulicy Nad Odrą pochodzi z przełomu XIX i XX w.
Jeśli chcecie dowiedzieć się czegoś o swoich domach, w których mieszkacie lub mieszkaliście – dawajcie znać w komentarzach – postaram się najpierw zająć tymi adresami, które Was interesują.
Szczecin Stołczyn 
Brawo za ten cykl. Interesuje mnie kamienica Nad Odrą nr 43. Mieszkałem w niej w latach 1968-1977.
PolubieniePolubienie